Den levde draumen – opning av utstillinga Ragnar Thorseth - Levd Liv del to.

Det var fullt hus på Ishavsmuseet Aarvak 1. mai. I tillegg til at museet opna for sesongen, var det også duka for storslått opning av den nye utstillinga på museet, andre og siste del av Ragnar Thorseth si utstilling «Levd Liv».

Mens folket fann vegen til utstillinga, spelte Musikklaget Melshorn flott korpsmusikk som ein forsmak på ein høgtidssam opningsseremoni. Barbro Østrem, på vegne av Ishavsmuseet, ønskte alle frammøtte velkomen til den store dagen. Ho fortel at museet har stadig fornyingar, og at denne avsluttande delen på «Levd Liv» er eit verdig punktum for Ragnar Thorseth si fantastiske historie og hans ekspedisjonar. Det er ikkje små bragder han har gjennomført, og det vert presentert på ein fin og profesjonell måte i utstillinga.

Harald Stanghelle, politisk redaktør i Aftenposten og god kamerat av Thorseth, stod for den offisielle opninga. Han synes det var fint at Ragnar går inn i tradisjonen som blir heldt levande på museet. Ragnar er, og har alltid vore, ein individualist som går sine eigne vegar, både som ekspedisjonsleiar, polfarar, eventyrar, journalist og som sunnmøring. Ekspedisjonane hans har eit individuelt preg, og individuelle utgangspunkt, men dei har alle ein raud tråd: eventyret, det å bryte grenser, vise at det som virkar umulig kan gjerast mulig. Stanghelle tok fram Saga Siglar som den mest betydningsfulle ekspedisjonen vitenskapelig. Saga Siglar var den fyrste rekonstruksjonen av handelsskip frå vikingtida, som viste at det var mulig å fare over verdshava. I tillegg til ei enorm eventyrlyst, har Thorseth også ei evne for «timing». Å vere på rett stad til rett tid. Han har knytt ekspedisjonar til jubileumsår, og ikkje minst miljøtoppmøte, og på den måten har han vore med på å synleggjere historiske hendingar for nyare generasjonar.

Stanghelle kalla Thorseth for ein realistisk fantast. Han har møtt mykje motgang, men står i mot. Han har bevist at solide førebuingar gir resultat. I 1969 var Ragnar 21 år gamal, og skulle ro til Shetland. Det var den første ekspedisjonen han la ut på, og det var på mange måtar ein framtidspeikar. Ekspedisjonen betydde mykje for det livet som står utstilt på museet i dag. Roturen var ein draum, ein idé, men også bevis på at Thorseth laga ei bru mellom draum og resultat. 500 år etter at Shetlandsøyene vart gitt vekk til Storbrittania, stod den britiske dronninga og tok i mot Ragnar på kaia då han kom fram. Ho sa ein ting: «You are crazy!» Han angrar i dag på at han ikkje svarte «It takes a fool to know a fool». Men Stanghelle understrekar alvoret i den vellykka ekspedisjonen til Shetland: Ragnar Thorseth var ein av dei få som hadde styrke til å gjennomføre. Viljen var grunnsteinen. Og no er ringen slutta, Ragnar har komt heim. Han får vere med på å opne si eiga utstilling på museum, og går då inn i rekka av norske legender på lik linje med m.a.Thor Heyerdahl. Thorseth er ein av dei få som har evna til å sjå det mogelege i fantasien, og det vidunderlege i det praktiske. Her på Ishavsmuseet kan du sjå den levde draumen. Stanghelle håper utstillinga kan vere med på å inspirere andre, og spesielt til ungdom som treng draumar. Vi har bruk for draumen, seier Harald.

Ordførar i Hareid kommune, Anders Rise, var også på plass under opninga. Han takkar Thorseth for at han valgte å ha utstillinga si på Ishavsmuseet, det betyr mykje for kommuna. Med denne utstillinga beviser han at museet har nasjonal status innan polarhistorie. Rise har også med ei helsing frå tidlegare president på Island, Vigdís Finnbogadóttir, som i lag med Dronning Sonja, var ei stor støtte for Ragnar under Gaya-ekspedisjonen.

Ei så omfattande utstilling som «Levd Liv», treng dyktige personar som står på for å få utstillinga profesjonell og reell. Firmaet som har designa utstillinga er Medicine Head, med Trond Nordahl i spissen. Trond fortel at han var svært skeptisk i starten. Det var lite pengar, men dei skulle Thorseth sjølv få på plass. Etter eit par dagar mottok Trond ein pakke i posten frå Ragnar, boka hans «Den siste viking». Inni stod det: «Trond Nordahl, les og lær. Ragnar.» Kort og godt. Etter to dagar var boka utlest og Nordahl overbevist. Etterkvart kom han oppover for å bo hjå Thorseth, for å verkeleg kome under huda på eventyraren.

Ragnar Thorseth, dagens hovudperson, fortel at å få utstillinga på plass, var omtrent som å kome tilbake til ekspedisjonstida. Han føler seg heime på Ishavsmuseet. Men det har kosta, og det var ikkje alltid like lett å skaffe midlar. Mange sa dei prioriterte barn og ungdom, men Thorseth meinar at denne utstillinga nettopp er for barn og unge. Han håper at mange let seg inspirere, at historia hans får folk til å drøyme sjølv. Ein skal ikkje vere redd for å dra ut i verda, for å drøyme. Men ein treng ikkje ta Nordpolen som fyrste tur, smilar Ragnar.

Brandalsdagane 2013: Jarle Andhøy til Ishavsmuseet

Vi er svært glade for å kunne presentere eit av arrangementa til årets Brandalsdagar, og håper publikum tek godt imot arrangementet!

Torsdag 5. september gjestar eventyrar og ekspedisjonsleiar Jarle Andøy Ishavsmuseet Aarvak i Brandal med foredrag.

Jarle Andhøy er ein godt kjent seilar og eventyrar med mange ekspedisjonar bak seg. Andhøy kjem frå Larvik. Allereie som 19-åring reiste han ut i verda med ein 27 fots Albin Vega. Seinare har det blitt mange ekspedisjonar både til havs og til lands og fleire bøker og tv-seriar om disse. Sist no i vår med tv-serien «Tangeruddampen».

22. februar 2011 vart Andhøy og resten av mannskapet erklært sakna etter at det vart fanga opp naudsignal frå seglbåten «Berserk». Det vart gjort fleire mislukka forsøk på å få telefon- og radiokontakt med båten, før Jarle Andhøy og 18 år gamle Samuel Massie kom seg i sikkerheit ved Scott-basen i Antarktis.

Jarle Andøy vil snakke om sine polare ekspedisjonar på Ishavsmuseet. Desse er det fleire av:

Åleine rundt Kapp Horn:Dette var Jarle Andhøys første ekspedisjon. Målet var å segle rundt Kapp Horn utan hjelp frå nokon andre. Amerikaneren David Mercy mønstra på Berserk ved verdens ende, i Sør-Amerika og segla til Antarktis. Deler av seilasen har også blitt filmatisert.

Berserk mot Nordpolen:Besetninga på Berserk drog frå Oslo, innom Shetland og nordover mot Svalbard og Nordpolen. Alex Rosen som i fjor gjesta Ishavsmuseet med foredrag var mønstra som kokk på denne ekspedisjonen.

Berserk gjennom Nordvestpassasjen: Berserk segla i Nordvestpassasjen i dei norske polarheltane sine fotspor. Før denne turen var Albin Vega skifta ut med ein noko større seglbåt i stål kjøpt på dei vestindiske øyer.

Berserk på sydpolen:Jarle Andhøy saman med fire andre mann drog i februar 2011 på ein ekspedisjon mot Sydpolen.

Med desse ekspedisjonane har Andøy rita namnet sitt inn i Norsk Polarhistorie, og Ishavsmuseet er svært stolte av å kunne ha han med show om bord i ishavsskuta Aarvak.

Arrangementet er ein del av Brandalsdagane 2013, og i samarbeid med Brandal Vel. Og som Alex Rosen i fjor, får Andøy æra av å opne Brandalsdagane.

Det vert førehåndssal av billettar på www.sjoborg.no og på Ishavsmuseet frå i dag.

Billettar: 
Du kan kjøpe billettar på www.sjoborg.no, i Servicetorget ved Ulstein rådhus (mån-fre 08-16, tlf 70 01 75 00) og på Ishavsmuseet Aarvak (ope kvar dag 12-16 i mai og september, 11-17 i juni, juli og august).

Billettprisar:
På dekk/VIP kr 500,-
På dekk/VIP med selkjøtgryte kr 600,- (mat etter showet)
Ordinær kr 250,-
Ordinær med mat kr 400,- (mat etter showet)

Dersom du ynskjer selkjøtgryte etter foredraget, bestiller du dette på Ishavsmuseet, på telefon 70 09 20 04.

Jan Mayen – vulkanøya i ishavet

Årets fyrste polarkveld gjekk av stabelen fredag 15. februar, og nok ein gong var det fullt hus på Ishavsmuseet. Denne kvelden var det Jan Mayen som var i fokus, og foredragshaldarar var Svein Ove Flaten og Rune Aamelfot. Tradisjonen tru var det også middagsservering etter foredraget, og museumsstyrar Webjørn Landmark kokte selkjøtgryte til 50 personar.

Fungerande styreleiar Harald Knutsen ønskte dei 145 frammøtte velkomne, og var glad for at så mange møtte opp denne fredagen. Han kommenterte at 2012, som var 100-års jubileet til Ishavsmuseet Aarvak, var eit år som sette fleire rekordar, mellom anna var det besøksrekord for museet. Knutsen håper at det gode frammøtet vil halde fram også i 2013.

Den norske, arktiske øya i Nordishavet er delvis tildekt av ein isbre, og har verdas nordlegaste aktive vulkan, Beerenberg. Beerenberg er også med sine 2277 m.o.h eit av Noregs høgaste fjell. Men Jan Mayen er først og fremst viktig for sine vêr- og radiostasjonar. Jan Mayen fekk norsk suverenitet i 1929, men allereide i 1922 vart deler av øya okkupert av Meteorologisk Institutt på vegner av Noreg. Det er nok mange i nærområdet her som har eit forhold til øya, m.a. har fleire ishavsskuter vore der på ulike oppdrag. Den kjende ishavsskuta ”Veslekari” vart i 1941 brukt til å frakte utstyr til øya, då verksemda av den meteorologiske stasjonen vart starta opp att etter at den vart brent ned året før, i frykt for tyske angrep under krigen. I 1959 var både ”Polarhav” og ”Polarbjørn” brukte til å frakte utstyr til Jan Mayen, då NATO starta utbygginga av ein LORAN-A og ein LORAN-C-stasjon.

Svein Ove Flaten er i dag driftsteknikar ved Sunnmøre Museum, men var i 2007-2008 stasjonert på forsvarets stasjon på Jan Mayen, som vedlikehaldsleiar. Han kunne fortelle at det er 18 personar som er stasjonert der i gangen, og det er ikkje lov å vere der lenger enn 6-12 månadar i slengen. Det er éin flyplass på øya, der forsvaret sine fly kan lande, og det går som oftast 2-3 månadar mellom kvart fly som landar. Kystvakta kjem til Jan Mayen ein gong i året med forsyningar, aggregat, o.l. Alt av søppel vert sendt til fastlandet, då det ikkje er lovleg å brenne noko som helst på vulkanøya. Sjølv om øya er nettopp dette, ei vulkanøy, så påpeikar Flaten at der er veldig fin natur, og eit spennande dyreliv. Dei ser m.a mykje kval, og ein gong fann dei eit stort kvalkadaver som var skylt i land, og kvalbardane som Ishavsmuseet har utstilt er faktisk i frå den kvalen. Sandefjord museum har også nokre bein frå kvalen. Det spesielle landskapet på øya ser mest ut som eit månelandskap, som skiftar mellom snø- og sandstormar. Jan Mayen har ingen havn, ikkje ei vindstille bukt der båtane kan ankre opp. Dei kan gå i land berre dersom veret er bra. Der veks ikkje gras, kun litt mose. Det einaste som fins av tre der borte, er drivved. Eggøya er alltid svart, og det ryk i frå bakken. Så snøen legg seg ikkje der. Svein Ove fortel at det er mange idyllar å oppsøke på øya, og dei som er stasjonerte der er ofte ute på tur.

Beerenberg er i dag ein aktiv vulkan, og det siste utbrotet var i 1985. Vidare i foredraget sitt viser Flaten ein film frå 1970, som viser eit stort vulkanutbrot. Fram til 1970 trudde forskarane at vulkanen var utbrend. Det er framleis jevne jordskjelv på øya, og i fjor sommar var det eit skjelv som målte 6,6 på Richters skala. Dette er truleg det sterkaste som har vore der. Interessant var det også å sjå ein film heilt i frå 1934, og dette skal vere fyrste gong det er filma frå Jan Mayen. Då var der forskarar som gjorde geologiske og botaniske undersøkingar.

Rune Aamelfot arbeidar til vanleg i Ålesund som tannteknikar. Men han har ein lidenskap for fotturar, og har nærmast vakse opp i sunnmørsfjella. I 2009 meldte han seg på ein ekspedisjon til Jan Mayen, via Eco Expeditions. Målet var toppen av Beerenberg. Turen starta i Moskenes, der Rune og dei andre deltakarane gjekk om bord i ein seglbåt som skulle ta dei over til Jan Mayen. Deretter var det ein guida klatretur opp Beerenberg. Aamelfot kunne fortelle at dei etablerte ein sokalla ”base camp” på 1000 m.o.h, som vart basen deira under klatreturen. I polare strøk er det lyst heile døgnet, og dei fleste ekspedisjonar bruker å styre døgnet slik dei vil. Dette gjorde dei også på denne turen, og Rune seier at dei kunne starte å gå tidleg morgon, eller dei kunne drøye det utover kvelden. Han fortel også at det var ein sosial tur, og han vart godt kjend med personar frå ulike land som også hadde meldt seg på.

Både filmane og lysbileta vi fekk sjå i løpet av kvelden, viste ein spektakulær natur vi ikkje kan sjå så mange andre stadar. Eit norsk månelandskap, ein aktiv vulkan, og ei spennande historie. Dei frammøtte fekk eit innblikk i eit kapittel av norsk historie som mange kanskje ikkje veit så mykje om. Som Nordahl Grieg ein gong sa om Jan Mayen; ”det stykke Norge som tiden aldri fikk satt sin fot på”.

Havet og ishavets kvinner

På sjølvaste kvinnedagen 8. mars er det kvinnene som står i fokus på Ishavsmuseet. Nærare bestemt havets og ishavets kvinner.

Det nærmar seg datoen for då skutene drog på selfangst i Vesterisen, og under årets avseilarfest på Ishavsmuseet vil fokuset vere på kvinnene som sat igjen heime etter å ha vore aktive under klargjeringa før mannen kunne reise ut. 

Alt av utstyr skulle finnast fram og berast om bord. Eit omfattande arbeid, og eit yrande liv på kaiene med så mange skuter som skulle av garde. Ungane klatra i riggen og hadde store forventningar til at deira tur skulle kome. Gamlekarane fann seg stadig ærend ned på kaiene for og sjå til at alt var som det skulle. Men kvinnene måtte halde seg litt på avstand. Dette var ikkje deira plass. Kvelden før avreise var det ofte «avseilarfest». På årets avseilarfest skal kvinnene fram. 

Det er Leo Oterhals som vitjar Ishavsmuseet fredag 8. mars kl. 19.00 med foredrag om havets kvinner. Leo er ein godt kjend forfattar og kunstnar som blei født på øya Gossen i Aukra kommune. Oterhals' forfattarskap dreier seg i hovudsak om norsk kysthistorie, lokalhistorie, fangst og fiske. Han burde vite kva han snakkar om Leo, med 26 utgitte bøker om emnet. Som ei opptakt til hundreårsjubileet for full kvinneleg stemmerett i Noreg, kom Oterhals i fjor haust med boka «Havlandets kvinner», ei oppfølging av boka «Havets døtrer» som kom ut i 2004. Begge desse omhandlar sterke kvinner i mannsdominerte kystmiljø. 

Gjennom sine mange bøker har Oterhals kome tett på historiene om mennene som dreiv selfangst og var med på dei polare ekspedisjonane. Som i f.eks boka «Polhav» der han kjem tett på Sunnmørspionerane, Skjærvakongen, Runne Johan, «Banna-Bjønn», Brødrene Brandal, Pilskog-karane, Schelderup og mange fleire. Leo Oterhals si interesse for kyst- og polarhistorie vart tidleg vekt. –Som gutunge stod eg og såg på seglskutene som sette loggen for Bjørnsund fyr. Og gjennom eteren kunne eg høyre han Bernt Brandal og han Kristoffer Marø snakke. Dei var mine barndoms heltar, seier Leo. 

-Peter S. Brandal var med på å sette eit frø, dei tok seg ein båt, heiste eit segl, reiste til Grønland og Vesterisen – og skapte ei næring. I ei av visene sine spør poeten Jan Eggum «Kvar er alle heltane?», og Leo meiner han har svaret. –Reis til Brandal, gå inn på Ishavsmuseet og studer historia der. Dei verkelege heltane finn de i vår nære polarhistorie og nokre av dei er kvinner. 

Avseilarkvelden vert avslutta med skikkeleg ishavskost. 

På menyen denne fredagen står saltkjøtt, flesk og erter. Påmelding til Ishavsmuseet ved middagsservering. 

T. 700 92 004 – E. webjorn@ishavsmuseet.no 

Kvelden startar kl. 19.00. 

Bill foredrag kr. 100,- Bill foredrag og middag kr. 250,- 

Jubelår for Ishavsmuseet.

2012 vart ein stor suksess-sesong for Ishavsmuseet. I det første driftsåret utan museumskonsolidering kan museet vise til fleire nye rekordar. Omlag 10.000 menneske var innom dørene til museet i fjor, og dette er ei auke på 75 prosent i høve til 2011 sesongen, og det klart største besøkstalet for Ishavsmuseet nokon gong.

Dagleg leiar Webjørn Landmark jublar over dei gode besøkstala. Det er eit stort tal, og ein viktig milepæl å nå 10.000 besøk på eit år, seier han.

Formidling av historia som Ishavsmuseet syner fram er det viktigaste for oss på museet, og dette har vi lukkast stort med i 2012. Satsinga på foredragskveldar med ulike polare tema har også vore ein stor suksess, og vil halde fram med jamne mellomrom i 2013, lovar Webjørn Landmark.

Ein stor del av auka i 2012 kjem av fleire anløp av turistbussar. Det er svært gledeleg for oss at fleire reiseoperatørar vel å stoppe på Brandal, fortel Landmark. Tilgang til kai ved museet har også gjort det lettare for skyssbåtar å besøke museet med passasjerar frå cruisbåtane som anløper Ålesund.

Den store auka i besøkstal gav også nye omsetjingsrekordar, og museet kan vise til ei omsetjingsauke på 93 prosent i 2012.

Også dette er svært gledelege tal, seier Landmark, som også har stor tru på at 2013 skal verte eit nytt stort år for Ishavsmuseet.

Naturlegvis var jubileet til Aarvak 100 år med på å auke tala for 2012, men også i 2013 skal Ishavsmuseet presentere fleire nyhende med opning av tre nye utstillingar. Deriblant del to av utstillinga Ragnar Thorseth –Levd liv som har opning 1. mai.

Fornying er viktig for Ishavsmuseet, og siste åra har vi skifta ut og fornya mykje av utstillingane. Mykje nytt vil også skje på denne fronten både i 2013 og 2014.

Ny polarbok frå Ishavsmuseet

Ny polarbok frå Ishavsmuseet:

«Soga om Aarvak»

Ishavsmuseet er ute med bok nr. seks i serien «Skuter av tre – mannskap av jern».

 «Soga om Aarvak» fortel den spektakulære historia om ishavsskuta Aarvak som fyller 100 år i år. 100 år med dramatikk, finevêrs dagar, og med skjemt og alvor i isøydet. Historia om dei modige menn som velde livet på ishavet, og om gutane som nykonfirmerte mønstra på Aarvak. Utan eit snev av tvil i sjela kasta dei loss og reiste ifrå sine kjære.

Boka fortel om gode turar på selfangst og på sildefiske. Om sumar-ekspedisjonar til Nordaust-Grønland og om harde tørn i skruisen. Om korleis det gjekk til då «Aarvak» vart utrusta til trålfiske, og om då 27 isbjørnar redda provianten då dei vart liggande faste tre veker OPPE på isen. Eit 60 års minne er også med: dagboka til Aarvak frå ulykkesåret 1952 fortel om korleis mannskapet på Aarvak opplevde stormen og leitinga etter dei sakna.

I denne boka kan du lese historiene. Fortalt av dei som sjølv var med Aarvak. Dei som fekk kjenne på kroppen kva det ville seie å vere fangstmann i isen. Dei som opplevde stormane, uvêr, og å sitje fast i skruis. Dei som hadde familiar, koner og mødre heime som venta i uvisse på om dei kom attende like heile.

Forfattarar i boka er mellom andre: Johannes Alme, Anna Josefin Jønsson, Beathe Holstad, Webjørn Landmark, med fleire.

«Soga om Aarvak» inneheld også utdrag av dagbøker heilt tilbake til starten i 1912, fram til siste ishavstur i 1981. Vi får vere med på ein seglas gjennom 100 år. Odd Bjørklo, reiar for Aarvak i ei 13 års-periode, fortel til Johannes Alme i eige kapittel i boka om Aarvak sine år i Balsfjord frå 1968 til 1981.

Mange har lang fartstid om bord i Aarvak. Fleire av dei får vi møte i boka. Mellom andre Asbjørn Saunes som kan fortelje at Aarvak, det vart heimen min det!

Anna J. Jønsson har gjort intervju med Terje Valderhaug som fortel om korleis det var å vere på trålfiske med ishavsskuta Aarvak, og Beathe Holstad skriv om førstereisguten som fikk brota hand då ein isfot slo inn i roret. Dette berre nokre av kapitla i boka.

Avslutningsvis fortel boka om korleis det var då 80 mannskapsmedlemer igjen mønstra på Aarvak til 100 års feiring i september 2012.

Aarvak tek oss i dag framleis med på eventyr, no som museumsskute ved Ishavsmuseet på Brandal. Ho står der som eit levande minnesmerke over kvardagsheltane som kjempa mot isen og vêrgudane i det kalde nord.

Ho er i dag med på å synleggjere, og fortelje om den viktige historia om selfangstnæringa på Sunnmøre.

Format: A4, full farge trykk, med godt over 200 autentiske foto.